Kỹ thuật canh tác · Cập nhật 24/10/2026 · An Thịnh Seeds

VPD nhà màng dưa lưới: cách đổi nhiệt độ – độ ẩm ra một con số kPa và 4 dải phải nhớ

Đăng ngày 24/10/2026 lúc 07:10

Câu trả lời ngắn: VPD (vapor pressure deficit) là chênh lệch giữa lượng hơi nước không khí đang giữ và mức tối đa nó giữ được ở nhiệt độ đó, tính bằng kPa — nó quyết định cây thoát hơi mạnh hay không, chứ không phải nhiệt độ hay độ ẩm riêng lẻ. Ban ngày nên giữ 0,6–1,2 kPa; dưới 0,3 kPa là lá đọng nước (mốc, phấn trắng, thối trái); trên 1,5 kPa là khí khổng đóng, canxi ngừng vào trái. Cách tính chỉ một dòng theo FAO-56: lấy e_s = 0,6108 × e^{(17,27×T/(T+237,3))} rồi VPD = e_s × (1 − RH/100). Ví dụ 32 °C và 80% ẩm: e_s = 4,75 kPa, VPD = 0,95 kPa — vẫn trong dải tốt. Nghiên cứu trên dưa lưới nhà kính (Song và cộng sự, 2021) giữ VPD dưới 1,5 kPa cho năng suất +21,57% và nước tưới −12,90% so với điều kiện khô hơn.

Tóm tắt nhanh: 4 dải VPD và việc làm tương ứng

1. Vì sao nhiệt kế một mình không trả lời được câu hỏi "cây có đang mất nước không"

Cùng một độ ẩm tương đối, VPD thay đổi rất mạnh theo nhiệt độ. Bảng của Đại học Bang Michigan (MSU Extension) cho thấy: ở 70% ẩm, nhiệt độ 15,6 °C cho VPD 0,55 kPa nhưng 32,2 °C cho 1,45 kPa — gần gấp ba, dù ẩm kế vẫn ghi 70%. Đó là lý do nhiều vườn thấy "ẩm độ đẹp" mà trái vẫn bị cháy mép, đọng nước, hoặc nứt. MSU cũng lưu ý độ ẩm tương đối trên 85% là môi trường thuận cho nấm bệnh, và khuyến cáo giữ VPD lớn hơn 0,5 kPa khi cây đã phủ tán.

Bảng dưới đây tính sẵn bằng công thức FAO-56 cho những cặp nhiệt–ẩm hay gặp trong nhà màng miền Nam cuối mùa mưa (số kPa làm tròn 2 chữ số):

2. Tính tay 1 phút, đo bằng 2 con số

Công thức FAO-56 (Allen và cộng sự, 1998, chương 3, phương trình 11) chỉ cần nhiệt độ T (°C) và độ ẩm tương đối RH (%): e_s = 0,6108 × exp(17,27 × T / (T + 237,3)), rồi VPD = e_s × (1 − RH/100). Với 32 °C và 80%: 17,27 × 32 / 269,3 = 2,052; exp(2,052) = 7,78; e_s = 4,75 kPa; VPD = 4,75 × 0,20 = 0,95 kPa. Máy tính điện thoại bấm được trong 30 giây, không cần phần mềm.

Hai chỗ dễ sai khi đo: một, ẩm kế phải đặt ngang tán lá, giữa hai hàng — treo ở lối đi hay sát cửa hút gió thì đọc số của không khí ngoài, không phải của vùng cây hô hấp; hai, khi nắng gắt lá có thể nóng hơn không khí 2–4 °C, nên VPD ở mặt lá cao hơn con số tính từ nhiệt độ không khí. Vườn có nhiệt kế hồng ngoại thì đo thêm nhiệt độ lá để ra "VPD lá"; không có thì ghi nhận là số không khí và hiểu rằng giữa trưa cây thực tế đang khô hơn số ghi.

3. Số liệu thật trên dưa lưới: giữ VPD dưới 1,5 kPa được gì

Nghiên cứu của Song và cộng sự (2021) trồng dưa lưới và dưa chuột trong hai nhà kính, một bên giữ VPD thấp (dưới 1,5 kPa bằng hệ phun sương), một bên để VPD cao tự nhiên. Kết quả trên dưa lưới: năng suất tăng 21,57%, lượng nước cây tiêu thụ giảm 12,90%, hiệu quả sử dụng nước tăng 37,8%, sinh khối thân tăng 14,78%; dưa chuột tương ứng +18,05%, −13,35% và +39,8%. Nhóm tác giả cũng ghi nhận khí khổng ở lá to và dày hơn dưới điều kiện VPD thấp — tức bộ máy quang hợp hoạt động tốt hơn, không phải cây bị "nuông" quá mức.

Đọc số này cho đúng: thí nghiệm giữ VPD thấp hơn 1,5 kPa, không phải càng thấp càng tốt. Dưới 0,3 kPa thì mặt lá đọng nước và đó là cửa vào của nấm bệnh — chính là tình huống đêm mưa ở miền Nam. Nói cách khác mục tiêu là giữ trong dải, không phải kéo xuống đáy dải.

4. Mùa mưa: chỗ đáng lo không phải ban trưa mà là ban đêm

Đêm 24 °C với 95% ẩm cho VPD 0,15 kPa — dưới ngưỡng 0,3, tức là hơi nước trong nhà màng gần như không thoát đi được ở lớp không khí sát lá. Đó là lúc bào tử phấn trắng, sương mai nảy mầm thuận lợi nhất. Bối cảnh này rất thật ở Đông Nam Bộ: tại diễn đàn "Lắng nghe nông dân nói" khu vực biên giới ngày 23/10/2026, Hội Nông dân TP. Đồng Nai cho biết 8 xã biên giới có hơn 1.343 km², trên 145.700 người, kinh tế chủ yếu dựa vào nông – lâm nghiệp (trên 60%), và mô hình dưa lưới công nghệ cao ở Thiện Hưng được nêu là một trong những mô hình nổi bật. Nông dân tại diễn đàn kiến nghị tháo gỡ về vốn, chi phí vật tư và đầu ra — nghĩa là mọi khoản đầu tư thêm cho nhà màng đều phải chứng minh được bằng số.

Vì vậy thứ tự làm đúng: tuần 1 ghi sổ 7 ngày (6 giờ sáng và 13 giờ: nhiệt độ, ẩm, VPD, việc đã làm); tuần 2 xử lý bằng cái đã có — quạt tuần hoàn ban đêm, tỉa lá gốc, dời giờ tưới lên trước 15 giờ, mở thông gió sau mưa; tuần 3 mới xét đầu tư cảm biến hay bộ điều khiển. Đầu tư trước khi có sổ là đoán, mà đoán thì dễ mua đúng thiết bị cho sai vấn đề.

5. Sổ VPD 1 trang cho vườn 1.000 m²

Không cần thiết bị đắt tiền để bắt đầu: một trang giấy, 6 cột, ghi 2 lần mỗi ngày (6 giờ và 13 giờ) trong 7 ngày liên tục — ngày · giờ · nhiệt độ trong nhà · độ ẩm tương đối · VPD tính ra · việc đã làm (mở/đóng gió, quạt, giờ tưới). Đọc sổ theo hai câu hỏi: nếu từ 5/7 ngày có VPD lúc 6 giờ dưới 0,3 kPa thì vấn đề nằm ở thông gió đêm và tán quá dày, không phải thiếu nước; nếu từ 3 ngày VPD lúc 13 giờ trên 1,5 kPa thì thiếu làm mát hoặc thiếu lưu lượng gió — hai bệnh khác nhau, hai cách chữa khác nhau.

Vườn chỉ có nhiệt kế ướt – khô (ẩm kế cơ thường đọc sai ở độ ẩm cao) vẫn tính được: e_a = e_s(T_ướt) − 0,0674 × (T_khô − T_ướt), rồi RH = e_a / e_s(T_khô) và VPD = e_s − e_a; hằng số 0,0674 kPa/°C là hằng số tâm ẩm ở áp suất khí quyển chuẩn. Ví dụ nhiệt kế khô 33 °C, ướt 30 °C: e_a = 4,24 − 0,0674 × 3 = 4,04 kPa; e_s(33) = 5,03 kPa → RH 80,3%, VPD 0,99 kPa. Điều kiện để số này đúng: bầu ướt phải có gió khoảng 3 m/s đi qua (quay tròn hoặc đặt ngay trong luồng quạt), nếu không số đọc sẽ cao hơn thực tế.

Nguồn tham khảo

• FAO Irrigation and Drainage Paper 56 (Allen, Pereira, Raes & Smith, 1998), chương 3, phương trình 11 — công thức áp suất hơi bão hoà e_s = 0,6108·exp(17,27T/(T+237,3)) dùng để tính bảng VPD trong bài — fao.org
• Michigan State University Extension, “Why should greenhouse growers pay attention to vapor-pressure deficit and not relative humidity?” — bảng 70% ẩm ở 60/75/90 °F cho VPD 0,55/0,90/1,45 kPa; khuyến cáo VPD trên 0,5 kPa; độ ẩm trên 85% thuận cho nấm bệnh; nghiên cứu VPD 2,2 kPa gây stress và nứt trái cà chua — canr.msu.edu
• Sigrow, “VPD in the Greenhouse: What It Is and How to Steer It” (15/6/2026) — dải 0,3–1,5 kPa cho cây ăn trái, 0,6–1,2 kPa tối ưu; dưới 0,3 kPa gây đọng nước và nấm bệnh (Botrytis, phấn trắng, Phytophthora); lá có thể nóng hơn không khí 2–4 °C — sigrow.com
• Song, X. và cộng sự (2021), “Effect of vapor pressure deficit on growth and water status in muskmelon and cucumber” — dưa lưới: năng suất +21,57%, tiêu thụ nước −12,90%, hiệu quả dùng nước +37,8%, sinh khối thân +14,78% khi giữ VPD dưới 1,5 kPa — pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
• Báo Nông nghiệp & Môi trường, “Đồng Nai: Lắng nghe nông dân vùng biên nói” (23/10/2026) — dữ kiện 8 xã biên giới 1.343 km², 145.700 người, nông lâm nghiệp trên 60%, mô hình dưa lưới công nghệ cao ở Thiện Hưng và các kiến nghị về vốn – vật tư – đầu ra — nongnghiepmoitruong.vn
• Ảnh bài viết: ảnh thật của An Thịnh Seeds — vườn thử nghiệm giống P7 – Thiên Long, Đắk Lắk 17/10/2026; không dùng ảnh minh hoạ từ báo, không dùng ảnh AI